สาระน่ารู้
ปัสสาวะเป็นเลือด เกิดจากอะไร? เช็กสาเหตุ อาการอันตราย และวิธีรับมือ
ก.พ.
ขณะไปเข้าห้องน้ำแล้วพบว่าปัสสาวะที่ออกมามีสีชมพู แดง หรือมีเลือดปนออกมา หลายคนเห็นอาจตกใจและคิดว่าตัวเองอาจป่วยเป็นโรค บางคนมีอาการปัสสาวะแสบขัดหรือปวดท้องน้อยร่วมด้วย ขณะที่บางคนกลับไม่มีอาการผิดปกติอื่นเลย อาการ ปัสสาวะเป็นเลือด เกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่การติดเชื้อ นิ่ว ไปจนถึงความผิดปกติของไตหรือกระเพาะปัสสาวะ แม้จะเห็นเลือดเพียงเล็กน้อยหรือเกิดขึ้นครั้งเดียวก็ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุ
บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าปัสสาวะเป็นเลือดมีลักษณะอย่างไร สาเหตุที่พบได้มีอะไรบ้าง และอาการแบบไหนที่ควรรีบไปโรงพยาบาล เพื่อให้สามารถรับมือได้อย่างเหมาะสมโดยไม่ตื่นตระหนกเกินไป
ปัสสาวะเป็นเลือดคืออะไร
ปัสสาวะเป็นเลือด หรือ Hematuria คือภาวะที่พบเม็ดเลือดแดงในปัสสาวะ โดยบางคนสังเกตเห็นสีเปลี่ยนเป็นชมพู แดง หรือน้ำตาลคล้ายโคล่า ขณะที่บางรายปัสสาวะยังมีสีตามปกติ แต่พบเม็ดเลือดแดงจากการตรวจทางห้องปฏิบัติการ
ภาวะนี้แบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ คือ
- เลือดปนปัสสาวะที่มองเห็นได้ ปัสสาวะเปลี่ยนสีจนสังเกตเห็นด้วยตาเปล่า แม้จะมีเลือดปริมาณไม่มาก
- เลือดปนปัสสาวะที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ปัสสาวะอาจดูปกติ แต่ตรวจพบเม็ดเลือดแดงจากการตรวจปัสสาวะ
อย่างไรก็ตาม การเห็น ปัสสาวะสีแดง ไม่ได้หมายความว่ามีเลือดปนเสมอไป เพราะอาหารและยาบางชนิดก็สามารถทำให้สีเปลี่ยนได้เช่นกัน หากไม่แน่ใจควรให้แพทย์ตรวจยืนยัน ไม่ควรประเมินจากสีเพียงอย่างเดียว
**ไม่ว่ากรณีใด ภาวะนี้ถือเป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทป
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบกางเกง
แผ่นรองซับผู้ใหญ่
สาเหตุและโรคที่ทำให้ปัสสาวะเป็นเลือด
เลือดในปัสสาวะอาจเกิดจากความผิดปกติของไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อปัสสาวะ โดยแต่ละสาเหตุอาจมีอาการร่วมแตกต่างกัน บางคนปัสสาวะแสบขัดหรือปวดเอว ขณะที่บางคนไม่มีอาการเจ็บเลย การสังเกตอาการร่วมจึงช่วยให้แพทย์ประเมินสาเหตุได้ตรงขึ้น แต่ไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคด้วยตัวเองได้
- การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ การติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะหรือทางเดินปัสสาวะเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยๆ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ อาจมีอาการร่วมเข้ามาด้วย เช่น ปัสสาวะแสบ ติดขัด ปวดท้องน้อย หรือปัสสาวะขุ่น ทำให้มีเลือดปนออกมากับปัสสาวะจากการอักเสบของเยื่อบุทางเดินปัสสาวะ
- เป็นนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ นิ่วสามารถทำให้เกิดการระคายเคืองหรือบาดเจ็บภายในทางเดินปัสสาวะ ส่งผลให้มีเลือดปนในปัสสาวะ บางรายอาจมีอาการปวดเอวหรือปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย
- ความผิดปกติของไต โรคไตบางชนิด โดยเฉพาะการอักเสบของระบบกรองในไต อาจทำให้เม็ดเลือดแดงผ่านออกมากับปัสสาวะ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการบวม ความดันโลหิตสูง หรือพบโปรตีนในปัสสาวะ หรืออาจมีอาการ เบาหวานปัสสาวะบ่อยร่วมด้วย แต่บางรายก็ไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก
- ความผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะ การอักเสบหรือความผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะ รวมถึงเนื้องอกหรือก้อนผิดปกติ อาจเป็นสาเหตุของปัสสาวะเป็นเลือด ซึ่งมักพบในผู้สูงอายุและควรได้รับการตรวจอย่างละเอียด
- ผลข้างเคียงจากการใช้ยา เช่น ยาละลายลิ่มเลือด หรือยาบางประเภทที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ซึ่งอาจทำให้เลือดปนเข้าไปในปัสสาวะได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน
- การบาดเจ็บหรือการกระทบกระเทือน การกระแทกบริเวณหลังหรือช่องท้อง การสวนสายปัสสาวะ หรือการทำหัตถการทางการแพทย์บางอย่าง อาจทำให้เกิดเลือดปนในปัสสาวะชั่วคราว
- ต่อมลูกหมากโตหรืออักเสบ ในผู้ชาย ต่อมลูกหมากที่โตขึ้นอาจทำให้ปัสสาวะติดขัด ปัสสาวะไม่พุ่ง หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด และบางรายอาจมีเลือดปนออกมาด้วย หากมีอาการปวดปัสสาวะมากแต่ปัสสาวะไม่ออก ต้องระวังภาวะปัสสาวะคั่ง ซึ่งมีรายละเอียดอธิบายไว้ในบทความ ใส่แพมเพิสแล้วฉี่ไม่ออก
ปัสสาวะเป็นเลือดอันตรายไหม แม้ไม่มีอาการปวด?
ความรุนแรงของอาการ ปัสสาวะเป็นเลือดขึ้นอยู่กับสาเหตุ บางรายอาจเกิดจากการติดเชื้อหรือนิ่ว ขณะที่บางรายอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของไตหรือกระเพาะปัสสาวะ สิ่งสำคัญคือไม่ควรใช้ปริมาณเลือดหรือความรู้สึกเจ็บมาตัดสินความรุนแรง เพราะบางโรคอาจทำให้มีเลือดปนในปัสสาวะโดยไม่มีอาการปวดร่วมด้วย
หากพบเลือดเพียงครั้งเดียวแล้วหายไป ก็ยังควรได้รับการตรวจหาสาเหตุ โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติสูบบุหรี่ มีโรคประจำตัว หรือพบเลือดออกซ้ำ เพราะการที่ปัสสาวะกลับมาเป็นสีปกติไม่ได้ยืนยันว่าความผิดปกติภายในหายไปแล้ว
การตรวจและวินิจฉัยเมื่อพบปัสสาวะเป็นเลือด
เมื่อไปพบแพทย์ แพทย์จะเริ่มจากการสอบถามลักษณะอาการ เช่น พบเลือดตั้งแต่เมื่อไร มีปัสสาวะแสบขัด ปวดท้องน้อย หรือปวดเอวร่วมด้วยหรือไม่ รวมถึงตรวจสอบโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ จากนั้นจึงพิจารณาการตรวจที่เหมาะสมเพื่อหาว่าเลือดมาจากส่วนใดของระบบทางเดินปัสสาวะ
การตรวจที่อาจได้รับ ได้แก่
- ตรวจปัสสาวะ ตรวจหาเม็ดเลือดแดงและความผิดปกติอื่น เช่น เม็ดเลือดขาวหรือโปรตีนในปัสสาวะ
- ตรวจเลือด ประเมินการทำงานของไตหรือภาวะซีดตามอาการ
- อัลตราซาวด์หรือ CT Scan ใช้ตรวจหานิ่ว ก้อน หรือความผิดปกติภายในระบบทางเดินปัสสาวะ
- ส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะ แพทย์อาจพิจารณาเมื่อจำเป็นต้องตรวจภายในกระเพาะปัสสาวะหรือท่อปัสสาวะโดยตรง
ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องตรวจครบทุกอย่าง แพทย์จะพิจารณาตามอาการ อายุ และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน โดยสามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมว่าผล การตรวจปัสสาวะบ่งบอกโรคอะไรได้บ้าง เพื่อทำความเข้าใจการตรวจเบื้องต้นก่อนเข้ารับการประเมินได้
การดูแลผู้สูงอายุที่มีอาการ ฉี่เป็นเลือด
ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่ต้องดูแลใกล้ชิดเป็นพิเศษหากมีอาการนี้ สิ่งสำคัญที่ผู้ดูแลต้องรู้ มีดังนี้
- ห้ามซื้อยากินเองเด็ดขาด เพราะนอกจากจะกินยาไม่ตรงกับโรคแล้ว อาจยิ่งส่งผลเสียต่อไตอีกด้วย
- พาไปพบแพทย์โดยเร็ว หากพบว่าปัสสาวะเป็นเลือด ไม่ต้องรอให้อาการหนักขึ้น
- สังเกตและจดบันทึกอาการ ระหว่างนี้ให้ผู้สูงอายุดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ และคอยดูว่ามีอาการอื่นร่วมด้วยไหม เช่น มีไข้ หนาวสั่น ปวดท้อง หรือดูเพลียผิดปกติ
- สำหรับผู้สูงอายุที่กลั้นปัสสาวะไม่ได้ หรือต้องใช้ แพมเพิสผู้ใหญ่ เป็นประจำ ผู้ดูแลควรคอยสังเกตสีและคราบปัสสาวะบนผ้าอ้อม เพื่อช่วยให้พบความผิดปกติได้เร็วขึ้น
หากเป็นผู้สูงอายุที่นอนพักเป็นหลักหรือมีผู้ดูแลช่วยเปลี่ยนระหว่างวัน การเลือก ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทป อาจช่วยให้ดูแลได้สะดวกขึ้น และช่วยให้สังเกตความผิดปกติของปัสสาวะได้ง่ายกว่าเดิม ส่วนผู้สูงอายุที่ยังเดินเข้าห้องน้ำเองได้ แต่มีปัญหาปัสสาวะเล็ดหรือกลั้นไม่อยู่เป็นบางครั้ง อาจเลือกใช้ ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบกางเกง เพื่อช่วยเพิ่มความมั่นใจระหว่างวัน
เมื่อใดควรรีบพบแพทย์
หากพบเลือดในปัสสาวะ แม้จะมีปริมาณไม่มากหรือไม่มีอาการเจ็บร่วมด้วย ก็ควรติดต่อแพทย์เพื่อรับการตรวจโดยเร็ว ส่วนผู้ที่มีอาการต่อไปนี้ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ การติดเชื้อรุนแรง หรือการเสียเลือด
- ปวดปัสสาวะมากแต่ปัสสาวะไม่ออก
- มีลิ่มเลือดร่วมกับปัสสาวะลำบากหรือปัสสาวะไม่ออก
- ปวดเอว สีข้าง หรือท้องน้อยอย่างรุนแรง
- มีไข้สูง หนาวสั่น หรืออาเจียนร่วมกับปัสสาวะเป็นเลือด
- เลือดออกมาก หน้ามืด ใจสั่น หรือรู้สึกจะเป็นลม
ปัสสาวะเป็นเลือดคือสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม
ปัสสาวะเป็นเลือดเกิดได้จากหลายสาเหตุ และไม่สามารถบอกความรุนแรงได้จากสี ปริมาณเลือด หรืออาการปวดเพียงอย่างเดียว หากพบเลือดในปัสสาวะควรตรวจหาสาเหตุ แม้จะเกิดขึ้นเพียงครั้งเดียวก็ตาม การสังเกตอาการร่วมและเข้ารับการตรวจตั้งแต่เริ่มพบความผิดปกติ จะช่วยให้แพทย์วางแผนดูแลได้เหมาะสมกับสาเหตุที่เกิดขึ้น
ปัสสาวะเป็นเลือดนั้นเราไม่ควรมองข้าม แม้จะเกิดขึ้นเพียงครั้งเดียวก็ควรรีบหาสาเหตุให้ชัดเจน โดยเฉพาะกับผู้ที่กำลังป่วยหรือมีโรคประจำตัว หรือมีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย ดังนั้นควรหมั่นสังเกตสีของปัสสาวะและความเปลี่ยนแปลงระหว่างวัน ยิ่งหากเป็นผู้สูงอายุที่มีปัญหาการกลั้นปัสสาวะ AGEWell มีผลิตภัณฑ์ดูแลผู้สูงอายุที่ช่วยให้การดูแลเรื่องความสะอาด ความสบาย และความมั่นใจในชีวิตประจำวันทำได้ง่ายขึ้น
**หมายเหตุ บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลด้านสุขภาพเบื้องต้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญได้ หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์โดยตรง
บริษัท เอจเวลล์ ลิฟวิ่ง จำกัด (ประเทศไทย)
AGEWELL LIVING (THAILAND)
AGEwell thailand (เอจเวลล์ ประเทศไทย)
ผู้เชี่ยวชาญด้าน ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ ที่ออกแบบเพื่อความสบายและการดูแลผู้สูงวัยอย่างมั่นใจ
98/31 ซอย 01 กาญจนาภิเษก 11/5 แขวงคันนายาว เขตคันนายาว กรุงเทพมหานคร
