สาระน่ารู้
กลั้นอุจจาระไม่อยู่ เกิดจากอะไร? อาการที่ไม่ควรปล่อยผ่าน พร้อมวิธีรับมือ
ต.ค.
เคยมั้ยมี อุจจาระเล็ดออกมาโดยไม่ตั้งใจ ปวดถ่ายกะทันหันจนไปห้องน้ำไม่ทัน หรือบางครั้งไม่รู้ตัวเลยว่ามีอุจจาระเปื้อนกางเกง อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะ กลั้นอุจจาระไม่อยู่ ซึ่งไม่ได้เกิดเฉพาะกับผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยติดเตียงเท่านั้น แต่สามารถพบได้ในคนวัยทำงานและผู้ที่มีปัญหาสุขภาพบางอย่างด้วย หลายคนเลือกที่จะอดทนหรือไม่กล้าปรึกษาแพทย์เพราะรู้สึกอาย ทั้งที่ภาวะนี้มีหลายสาเหตุและบางอย่างสามารถรักษาหรือบรรเทาอาการได้ หากรู้ต้นเหตุและดูแลอย่างเหมาะสม ก็มีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมั่นใจมากขึ้น
กลั้นอุจจาระไม่อยู่คืออะไร? ถ่ายเล็ดแบบไหนที่ควรสังเกต
ภาวะกลั้นอุจจาระไม่อยู่ (Fecal Incontinence) คือการที่ร่างกายไม่สามารถควบคุมการปล่อยอุจจาระได้ตามต้องการ อาจเกิดขึ้นเพียงเล็กน้อยจนมีคราบติดกางเกงชั้นใน หรือรุนแรงถึงขั้นถ่ายออกมาโดยไม่สามารถหยุดได้ บางคนเกิดเฉพาะช่วงท้องเสีย แต่บางคนกลับมีอาการทั้งที่อุจจาระยังเป็นก้อนตามปกติ
ลักษณะอาการที่พบแบ่งได้เป็น 2 แบบหลัก ได้แก่ รู้สึกปวดถ่ายแต่กลั้นไม่ทัน เช่น ปวดขึ้นมากะทันหันระหว่างเดินทาง อีกแบบคือ อุจจาระเล็ดโดยไม่รู้ตัว ซึ่งอาจสังเกตจากคราบเปื้อนหรือกลิ่นหลังจากเกิดการขับถ่ายไปแล้ว นอกจากนี้ บางรายยังพบมูกหรืออุจจาระติดกางเกงชั้นในหลังเข้าห้องน้ำ แม้อาการจะเกิดเพียงเล็กน้อย แต่หากเป็นซ้ำก็ควรตรวจหาสาเหตุ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการทำงานของกล้ามเนื้อหูรูดหรือระบบประสาทที่ควบคุมการขับถ่าย
กลั้นอุจจาระไม่อยู่ เกิดจากอะไรบ้าง?
สาเหตุของภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากกล้ามเนื้อหูรูดอ่อนแรงเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับลักษณะอุจจาระ การทำงานของลำไส้ และระบบประสาทที่ส่งสัญญาณให้ร่างกายรับรู้ว่าถึงเวลาขับถ่าย ปัจจัยที่พบได้บ่อยมีดังนี้
- ท้องเสียหรืออุจจาระเหลวบ่อย: อุจจาระที่เป็นน้ำจะกลั้นได้ยากกว่าอุจจาระที่เป็นก้อน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดถ่ายอย่างเร่งด่วน ผู้สูงอายุที่มีอาการ ถ่ายเหลวเป็นน้ำบ่อย จึงอาจมีอุจจาระเล็ดร่วมด้วย
- ท้องผูกเรื้อรัง: บางคนมีอุจจาระแข็งสะสมอยู่ในลำไส้ตรง แต่กลับมีอุจจาระเหลวไหลเล็ดออกมารอบก้อนแข็ง ทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นท้องเสีย ทั้งที่ต้นเหตุอาจมาจาก ปัญหาผู้สูงอายุถ่ายไม่ออก หรืออุจจาระค้างสะสม
- กล้ามเนื้อหูรูดหรืออุ้งเชิงกรานอ่อนแรง: อาจเกิดจากการบาดเจ็บระหว่างคลอดบุตร การผ่าตัดบริเวณทวารหนัก อุบัติเหตุ หรือการเปลี่ยนแปลงของกล้ามเนื้อตามวัย ทำให้ควบคุมอุจจาระได้ไม่ดีเหมือนเดิม
- ความผิดปกติของเส้นประสาทและโรคบางชนิด: เช่น โรคหลอดเลือดสมอง เบาหวานที่มีเส้นประสาทเสียหาย โรคพาร์กินสัน หรือภาวะสมองเสื่อม ซึ่งอาจทำให้รับรู้ความปวดถ่ายลดลงหรือควบคุมกล้ามเนื้อได้ไม่เต็มที่
บางรายอาจมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น ภาวะไส้ตรงหย่อน หรือปัญหาบริเวณทวารหนัก จึงไม่ควรสรุปว่าการกลั้นอุจจาระไม่ได้เป็นเรื่องปกติของอายุที่เพิ่มขึ้น เพราะการรักษาจะได้ผลต่างกันตามสาเหตุที่แท้จริง
อุจจาระเล็ดบ่อยแค่ไหนถึงควรไปพบแพทย์?
หากเริ่มมีอุจจาระเล็ดซ้ำ ๆ ต้องรีบมองหาห้องน้ำตลอดเวลา หรือไม่กล้าออกจากบ้านเพราะกลัวเกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด ควรปรึกษาแพทย์ แม้อาการจะยังไม่รุนแรงก็ตาม โดยแพทย์อาจสอบถามว่ามีอาการมานานเท่าไร อุจจาระมีลักษณะอย่างไร รู้สึกปวดก่อนถ่ายหรือไม่ รวมถึงตรวจร่างกายเพื่อประเมินการทำงานของกล้ามเนื้อและหาสาเหตุเพิ่มเติมตามความจำเป็น
ส่วนอาการบางอย่างไม่ควรรอให้เป็นซ้ำ ได้แก่
- ถ่ายเป็นเลือด อุจจาระสีดำผิดปกติ หรือถ่ายเหลวเป็นเลือด ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน
- ปวดท้องรุนแรง ท้องอืดมาก หรืออาการขับถ่ายเปลี่ยนไปอย่างชัดเจนและไม่ดีขึ้น ควรรีบตรวจหาสาเหตุ
- กลั้นอุจจาระไม่ได้อย่างฉับพลันร่วมกับขาอ่อนแรง ชาบริเวณก้นหรืออวัยวะเพศ หรือปัสสาวะไม่ออก ต้องไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการกดทับเส้นประสาทไขสันหลัง
การเข้ารับการตรวจไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องผ่าตัด เพราะหลายกรณีสามารถเริ่มรักษาด้วยการปรับพฤติกรรมการขับถ่าย การดูแลอาหาร การฝึกกล้ามเนื้อ หรือใช้ยาตามสาเหตุได้
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทป
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบกางเกง
แผ่นรองซับผู้ใหญ่
กลั้นอุจจาระไม่อยู่ มีวิธีรับมือและรักษาอย่างไร?
สิ่งแรกที่ควรทำคือสังเกตว่าอาการมักเกิดช่วงไหน เช่น หลังรับประทานอาหาร ตอนเช้า หรือหลังดื่มกาแฟ รวมถึงจดว่ามีอุจจาระเหลว ท้องผูก หรือปวดถ่ายก่อนเกิดการเล็ดหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินได้ง่ายขึ้นว่าปัญหาอาจมาจากลำไส้ กล้ามเนื้อ หรือการรับรู้ความรู้สึกบริเวณทวารหนัก
สำหรับการดูแลในชีวิตประจำวัน ควรฝึกเข้าห้องน้ำให้เป็นเวลา โดยอาจเริ่มหลังรับประทานอาหาร เพราะเป็นช่วงที่ลำไส้มีการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติ หากพบว่าอาหารหรือเครื่องดื่มบางชนิดกระตุ้นให้ถ่ายเหลว อาจปรับลดทีละอย่างแทนการงดอาหารหลายชนิดพร้อมกัน ส่วนผู้ที่มีอาการท้องผูกควรแก้ปัญหาให้ตรงจุดและดื่มน้ำอย่างเหมาะสมกับสุขภาพ ไม่ควรซื้อยาหยุดถ่ายหรือยาระบายมากินเองโดยไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะกรณีที่อาจมีอุจจาระแข็งอุดตันอยู่
หากอาการเกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อหูรูดหรืออุ้งเชิงกราน แพทย์อาจแนะนำการฝึกกล้ามเนื้อร่วมกับผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงการฝึกควบคุมการขับถ่ายหรือการฝึกด้วยอุปกรณ์ช่วยให้รับรู้การทำงานของกล้ามเนื้อได้ดีขึ้น วิธีเหล่านี้ต้องใช้เวลาและควรเลือกให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละราย ไม่ใช่ทุกคนจะได้ประโยชน์จากการฝึกแบบเดียวกัน
ระหว่างที่ยังกลั้นอุจจาระไม่ได้ จะใช้ชีวิตประจำวันอย่างไรให้สะดวกขึ้น?
การมีอาการถ่ายเล็ดไม่ได้หมายความว่าต้องหยุดออกจากบ้านหรือเลิกทำกิจกรรมที่ชอบ แต่ควรเตรียมตัวให้เหมาะกับสถานการณ์ เช่น เข้าห้องน้ำก่อนเดินทาง สำรวจตำแหน่งห้องน้ำในสถานที่ที่จะไป และพกชุดชั้นในหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดสำรองไว้ โดยเฉพาะคนที่มักมีอาการปวดถ่ายกะทันหัน การเลือกเสื้อผ้าที่ถอดได้ง่ายก็ช่วยลดความลำบากเมื่อจำเป็นต้องเข้าห้องน้ำอย่างเร่งด่วน
สำหรับผู้ที่มีอุจจาระเล็ดบ่อย การใช้ผลิตภัณฑ์รองรับการขับถ่ายอาจช่วยลดความกังวลระหว่างวันได้ แต่ต้องเลือกให้เหมาะกับปริมาณและลักษณะของอุจจาระ เพราะแผ่นซึมซับที่ออกแบบมาสำหรับปัสสาวะเป็นหลักไม่ได้หมายความว่าจะกักเก็บอุจจาระเหลวได้ดีเท่ากันทุกชนิด หากจำเป็นต้องใช้เป็นประจำ ควรเข้าใจเรื่อง การใช้ผ้าอ้อมรองรับอุจจาระและข้อควรระวัง ร่วมด้วย โดยเฉพาะการเปลี่ยนทันทีหลังขับถ่ายและทำความสะอาดผิวอย่างอ่อนโยน
ส่วนผู้ที่มีคนช่วยดูแล ไม่ว่าจะเป็นผู้สูงอายุหรือผู้ที่เคลื่อนไหวไม่สะดวก ควรจัดให้เข้าห้องน้ำได้ง่ายและมีความเป็นส่วนตัว หากใช้ผลิตภัณฑ์ซึมซับต้องไม่ปล่อยให้อุจจาระสัมผัสผิวเป็นเวลานาน เพราะอาจทำให้เกิดรอยแดง แสบ หรือระคายเคือง โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหา ผื่นผ้าอ้อมผู้ใหญ่ อยู่ก่อนแล้ว
กลั้นอุจจาระไม่อยู่ ดูแลให้ตรงสาเหตุ พร้อมตัวช่วยจาก AGEWell
ภาวะกลั้นอุจจาระไม่อยู่ไม่ใช่เรื่องที่ควรอดทนเพียงเพราะรู้สึกอาย เพราะอาการอาจเกิดจากหลายสาเหตุ ตั้งแต่ท้องเสีย ท้องผูกเรื้อรัง กล้ามเนื้อหูรูดอ่อนแรง ไปจนถึงความผิดปกติของระบบประสาท หากเริ่มมีอุจจาระเล็ดซ้ำ ๆ หรือควบคุมการขับถ่ายได้ไม่เหมือนเดิม ควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุและเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องรอให้อาการรุนแรงจนส่งผลต่อการใช้ชีวิต
ระหว่างดูแลอาการ สำหรับผู้ที่จำเป็นต้องใช้ผลิตภัณฑ์ซึมซับ ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ AGEWell มีทั้งแบบกางเกงสำหรับผู้ที่ยังเดินและเปลี่ยนได้ด้วยตัวเอง และแบบเทปกาวสำหรับผู้ที่ต้องมีคนช่วยเปลี่ยน โดยมีขนาดและระดับการซึมซับให้เลือกตามการใช้งาน ทั้งนี้ควรพิจารณาความเหมาะสมในการรองรับอุจจาระร่วมด้วย เพราะค่าการซึมซับของเหลวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกความสามารถในการกักเก็บอุจจาระได้ทั้งหมด และควรเปลี่ยนทันทีเมื่อมีการขับถ่าย เพื่อช่วยดูแลความสะอาด ลดการระคายเคือง และให้ผู้ใช้รู้สึกมั่นใจในการทำกิจกรรมประจำวันมากขึ้น โดยไม่ลืมว่าผลิตภัณฑ์เป็นเพียงตัวช่วย ไม่ใช่การรักษาสาเหตุของภาวะนี้
บริษัท เอจเวลล์ ลิฟวิ่ง จำกัด (ประเทศไทย)
AGEWELL LIVING (THAILAND)
AGEwell thailand (เอจเวลล์ ประเทศไทย)
ผู้เชี่ยวชาญด้าน ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ ที่ออกแบบเพื่อความสบายและการดูแลผู้สูงวัยอย่างมั่นใจ
98/31 ซอย 01 กาญจนาภิเษก 11/5 แขวงคันนายาว เขตคันนายาว กรุงเทพมหานคร
