สาระน่ารู้
ผลกระทบจากโรคหลอดเลือดสมองกับปัญหาการขับถ่ายที่คาดไม่ถึง และวิธีดูแลให้ผู้ป่วยสบาย ไม่อึดอัด
ก.ค.
หลังผ่านภาวะ โรคหลอดเลือดสมอง หลายครอบครัวมักให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูการเดิน การพูด หรือการรับประทานอาหารเป็นหลัก แต่ยังมีอีกหนึ่งปัญหาที่กระทบทั้งร่างกายและความมั่นใจของผู้ป่วย นั่นคือการควบคุมปัสสาวะและอุจจาระที่เปลี่ยนไป
ผู้ป่วยบางรายอาจปวดปัสสาวะกะทันหัน เข้าห้องน้ำไม่ทัน ถ่ายเล็ดโดยไม่รู้ตัว หรือมีอาการท้องผูกจากการเคลื่อนไหวน้อยลง ปัญหาเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และไม่ควรมองว่าเป็นภาวะที่ต้องยอมรับไปตลอด เพราะเมื่อหาสาเหตุและจัดการอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถมีอาการดีขึ้นและใช้ชีวิตได้สบายขึ้น
ทำไมโรคหลอดเลือดสมองจึงส่งผลต่อการควบคุมการขับถ่าย?
สมองมีหน้าที่รับรู้ความรู้สึกปวดปัสสาวะและอุจจาระ รวมถึงควบคุมการทำงานของกระเพาะปัสสาวะ ลำไส้ และกล้ามเนื้อหูรูด เมื่อสมองบางส่วนได้รับความเสียหายจาก โรคหลอดเลือดสมอง การรับรู้และการควบคุมเหล่านี้จึงอาจทำงานผิดปกติ
อย่างไรก็ตาม ปัญหาการขับถ่ายไม่ได้เกิดจากสมองเพียงอย่างเดียว ผู้ป่วยอาจรู้สึกตัวว่าปวดแต่ไปห้องน้ำไม่ทัน เพราะแขนขาอ่อนแรง ทรงตัวลำบาก ถอดเสื้อผ้าไม่สะดวก หรือสื่อสารความต้องการกับผู้ดูแลไม่ได้ นอกจากนี้ ยาบางชนิด การดื่มน้ำน้อย และการนอนอยู่บนเตียงเป็นเวลานานยังเพิ่มโอกาสเกิดท้องผูกหรือปัสสาวะค้างได้อีกด้วย ปัญหากระเพาะปัสสาวะและลำไส้จึงเป็นภาวะที่พบได้หลังโรคหลอดเลือดสมองและควรได้รับการประเมินอย่างจริงจัง
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทป
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบกางเกง
แผ่นรองซับผู้ใหญ่
ปัญหาการขับถ่ายที่พบบ่อยหลังเป็นโรคหลอดเลือดสมอง
อาการของผู้ป่วยแต่ละคนไม่เหมือนกัน และสามารถเปลี่ยนแปลงตามระยะการฟื้นตัว ปัญหาที่ผู้ดูแลควรสังเกต ได้แก่
| ปัญหาการขับถ่ายที่พบ | ลักษณะที่ผู้ดูแลอาจสังเกตเห็น |
|---|---|
| กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ | มีปัสสาวะเล็ดก่อนถึงห้องน้ำ หรือเปียกโดยไม่ทันรู้ตัว |
| ปวดปัสสาวะฉับพลัน | รู้สึกปวดมากและต้องเข้าห้องน้ำทันที ทำให้ไปไม่ทันได้ง่าย |
| ปัสสาวะค้าง | ปัสสาวะออกน้อย ถ่ายไม่สุด ปัสสาวะบ่อย หรือรู้สึกแน่นบริเวณท้องน้อย |
| กลั้นอุจจาระไม่อยู่ | มีอุจจาระเล็ด หรือผู้ป่วยไม่รู้ตัวว่ามีการขับถ่าย |
| ท้องผูก | ถ่ายยาก อุจจาระแข็ง ต้องเบ่งมาก หรือเว้นหลายวันจึงถ่าย |
| ผิวหนังระคายเคือง | ผิวบริเวณก้นและขาหนีบแดง แสบ อับชื้น หรือเริ่มเกิดแผลจากการสัมผัสปัสสาวะและอุจจาระ |
ท้องผูกควรได้รับความสนใจเป็นพิเศษ เพราะอุจจาระที่ค้างอยู่สามารถเพิ่มแรงกดต่อกระเพาะปัสสาวะและทำให้ปัญหาปัสสาวะรุนแรงขึ้นได้ ส่วนการกลั้นอุจจาระไม่อยู่อาจสัมพันธ์กับการรับรู้ความปวดที่ลดลงหลังโรคหลอดเลือดสมอง
วิธีดูแลการขับถ่ายของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้สบายและไม่อึดอัด
การดูแลที่ดีไม่ใช่เพียงเปลี่ยนผ้าอ้อมเมื่อเปียก แต่ควรช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามีแบบแผนการขับถ่ายที่เหมาะสมและรักษาความเป็นส่วนตัวให้มากที่สุด เริ่มจากจดช่วงเวลาที่ผู้ป่วยมักปัสสาวะหรือถ่ายอุจจาระ แล้วพาเข้าห้องน้ำหรือใช้เก้าอี้นั่งถ่ายเป็นเวลา เช่น หลังตื่นนอน หลังอาหาร และก่อนเข้านอน จัดเส้นทางให้โล่ง มีราวจับ และเลือกเสื้อผ้าที่ถอดง่าย เพื่อลดความล่าช้าและอุบัติเหตุ
ผู้ดูแลไม่ควรลดน้ำเองเพื่อหวังให้ปัสสาวะน้อยลง เพราะอาจทำให้ร่างกายขาดน้ำ ปัสสาวะเข้มข้น และท้องผูกมากขึ้น การกำหนดปริมาณน้ำ อาหารที่มีกากใย หรือการใช้ยาระบายควรทำตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคหัวใจ โรคไต หรือข้อจำกัดด้านการกลืน
หลังมีการขับถ่าย ควรทำความสะอาดอย่างอ่อนโยน เช็ดให้แห้ง และเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ซึมซับทันทีเมื่อเปียกหรือเปื้อน ไม่ควรปล่อยให้ผิวสัมผัสความชื้นเป็นเวลานาน นอกจากลดความอับชื้นแล้ว วิธีดูแลที่ไม่เร่งรัด ไม่ตำหนิ และปกปิดร่างกายระหว่างเปลี่ยน ยังช่วยรักษาศักดิ์ศรีและความมั่นใจของผู้ป่วยด้วย
เลือกผ้าอ้อมผู้ใหญ่และแผ่นรองซับอย่างไรให้เหมาะกับผู้ป่วย?
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่เป็นอุปกรณ์ช่วยรองรับการขับถ่าย ไม่ใช่วิธีรักษาสาเหตุ จึงควรใช้ควบคู่กับการฝึกเข้าห้องน้ำและการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์ โดยเลือกจากความสามารถในการเคลื่อนไหวของผู้ป่วยเป็นหลัก
- ผู้ป่วยที่ยังลุก ยืน หรือเดินได้บางส่วน อาจเหมาะกับ ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบกางเกง เพราะสวมคล้ายกางเกงชั้นใน กระชับ และช่วยให้ผู้ป่วยยังมีส่วนร่วมในการดูแลตนเอง
- ผู้ป่วยที่เคลื่อนไหวลำบากหรือนอนติดเตียง มักเหมาะกับผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทป เนื่องจากผู้ดูแลสามารถเปลี่ยนในท่านอนได้และปรับความกระชับบริเวณเอวได้ง่ายกว่า ทั้งสองแบบไม่ได้มีชนิดใดดีกว่าเสมอไป แต่ต้องเลือกให้ตรงกับสภาพร่างกาย วิธีเปลี่ยน และปริมาณการขับถ่ายของแต่ละคน
สิ่งที่ควรตรวจทุกครั้งคือขนาดรอบเอวและสะโพก ขอบขาต้องแนบพอดี ไม่รัดจนเกิดรอยกดและไม่หลวมจนรั่ว หากผู้ป่วยนอนบนเตียงหรือนั่งรถเข็นเป็นเวลานาน สามารถใช้ แผ่นรองซับผู้ใหญ่ ปูรองเพิ่มเติม เพื่อช่วยลดการเปื้อนที่นอน เก้าอี้ หรือพื้นผิวรอบตัว แต่ไม่ควรวางแผ่นซึมซับหลายชั้นภายในผ้าอ้อมโดยไม่ดูคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ เพราะอาจทำให้ขอบขาไม่กระชับและเกิดการรั่วได้
สำหรับผู้ดูแลที่ยังไม่แน่ใจว่าแบบใดเหมาะ สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ ผ้าอ้อมแบบเทปกับแบบกางเกงต่างกันอย่างไร และดูรายละเอียด ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ AGEWell ซึ่งมีทั้งรูปแบบสำหรับผู้ที่ยังเคลื่อนไหวได้และผู้ที่ต้องได้รับการดูแลบนเตียง
อาการผิดปกติแบบไหนควรแจ้งแพทย์?
แม้ปัญหาการขับถ่ายจะเกิดขึ้นได้หลัง โรคหลอดเลือดสมอง แต่ไม่ควรสรุปเองว่าทุกอาการเกิดจากสมอง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการต่อไปนี้
- ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะน้อยผิดปกติ หรือปวดท้องน้อยมาก
- มีไข้ หนาวสั่น ปัสสาวะแสบขัด ขุ่น มีกลิ่นรุนแรง หรือมีเลือด
- ท้องผูกหลายวันร่วมกับปวดท้อง ท้องบวม หรืออาเจียน
- มีเลือดปนในอุจจาระ หรืออุจจาระดำผิดปกติ
- การควบคุมการขับถ่ายแย่ลงอย่างฉับพลัน
- มีอาการทางระบบประสาทเกิดขึ้นใหม่ เช่น หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด
อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับปัสสาวะค้าง การติดเชื้อ การอุดกั้น หรือภาวะอื่นที่ต้องได้รับการตรวจ ไม่ควรรอแก้ด้วยการเปลี่ยนผ้าอ้อมให้บ่อยขึ้นเพียงอย่างเดียว เพราะการทำงานผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนได้
ปัญหาการขับถ่ายหลังโรคหลอดเลือดสมองอาจสร้างความกังวลให้ทั้งผู้ป่วยและครอบครัว แต่การสังเกตอาการอย่างเป็นระบบ จัดตารางเข้าห้องน้ำ ดูแลผิวหนัง และเลือกผ้าอ้อมผู้ใหญ่ให้เหมาะกับระดับการเคลื่อนไหว จะช่วยลดความอึดอัดและทำให้การดูแลในแต่ละวันง่ายขึ้น ที่สำคัญ ผู้ดูแลควรพูดคุยด้วยความเข้าใจ เพราะความสบายใจและศักดิ์ศรีของผู้ป่วยสำคัญไม่แพ้การป้องกันการรั่วซึม
บริษัท เอจเวลล์ ลิฟวิ่ง จำกัด (ประเทศไทย)
AGEWELL LIVING (THAILAND)
AGEwell thailand (เอจเวลล์ ประเทศไทย)
ผู้เชี่ยวชาญด้าน ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ ที่ออกแบบเพื่อความสบายและการดูแลผู้สูงวัยอย่างมั่นใจ
98/31 ซอย 01 กาญจนาภิเษก 11/5 แขวงคันนายาว เขตคันนายาว กรุงเทพมหานคร
