ทำไงดี? ผู้สูงอายุถ่ายเหลวเป็นน้ำ เกิดจากอะไร พร้อมวิธีรับมือและดูแลความสะอาดอย่างถูกหลัก

เมื่อเราพบว่าผู้สูงอายุ ถ่ายเหลวเป็นน้ำ หรือมีอาการท้องเสียกะทันหัน ผู้ดูแลอาจกังวลว่าเกิดจากอาหาร การติดเชื้อ ผลข้างเคียงจากยา หรือเป็นสัญญาณของโรคบางอย่าง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการถ่ายบ่อย อ่อนเพลีย หรือรับประทานอาหารและน้ำได้น้อยลง

สิ่งที่ต้องระวังมากเป็นพิเศษในผู้สูงอายุคือภาวะขาดน้ำ เพราะร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ผ่านทางอุจจาระ ขณะที่ผู้สูงอายุบางคนอาจรู้สึกกระหายน้ำน้อยลง ดื่มน้ำเองไม่สะดวก หรือมีโรคประจำตัวร่วมด้วย ดังนั้น นอกจากสังเกตลักษณะอุจจาระแล้ว ผู้ดูแลควรตรวจจำนวนครั้ง อาการร่วม และปริมาณปัสสาวะไปพร้อมกัน

ผู้สูงอายุถ่ายเหลวเป็นน้ำ คือท้องเสียหรือไม่? เช็กจากลักษณะอุจจาระและจำนวนครั้ง

ปกติแล้วการที่เรา “ท้องเสีย” จะหมายถึงการถ่ายอุจจาระเหลวหรือถ่ายออกมาเป็นน้ำ ตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปภายในหนึ่งวัน หรือถ่ายบ่อยกว่าปกติอย่างที่ควรจจะเป็น ดังนั้น การถ่ายเหลวเพียงครั้งเดียวอาจจะยังบอกไม่ได้ชัดเจนว่าจะเป็นเพราะท้องเสียเสมอไป แต่ควรเฝ้าสังเกตว่ามีการถ่ายซ้ำหรือมีอาการอื่นตามมาหรือไม่

แม้ว่าจะ ขี้เป็นน้ำ ขี้เหลวเป็นน้ำ หรืออึเหลวเป็นน้ำ จะเป็นคำที่หลายคนพูดกันบ่อยๆ แต่สิ่งสำคัญที่จะใช้ประเมินอาการจริงๆคือจำนวนครั้ง ระยะเวลาที่เป็น สี กลิ่น เลือดหรือมูกที่ปน รวมถึงอาการของผู้สูงอายุหลังขับถ่าย

ผู้ดูแลควรจำข้อมูลสั้น ๆ เหล่านี้ ได้แก่ เริ่มถ่ายตั้งแต่เมื่อไร ถ่ายไปกี่ครั้ง รับประทานอาหารอะไร มีการเปลี่ยนยาหรือเริ่มยาชนิดใหม่หรือไม่ และปัสสาวะน้อยลงหรือปัสสาวะมีสีเข้มขึ้นหรือเปล่า ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้แพทย์หรือเภสัชกรประเมินอาการได้ตรงจุดมากขึ้น

ผู้สูงอายุถ่ายเหลวเป็นน้ำเกิดจากอะไร? รวมสาเหตุที่พบบ่อยและปัจจัยจากยา

อาการถ่ายเป็นน้ำไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว สาเหตุของอาการแบบเฉียบพลันที่พบได้บ่อย ได้แก่ การติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร อาหารเป็นพิษ และผลข้างเคียงจากยา ส่วนอาการที่เป็นต่อเนื่องอาจเกี่ยวข้องกับการแพ้อาหาร ความผิดปกติของระบบย่อยอาหาร หรือโรคของทางเดินอาหารบางชนิด

1. การติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร

เชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือเชื้อที่ปนเปื้อนมากับอาหารและน้ำ สามารถทำให้เกิดอาการท้องเสียถ่ายเป็นน้ำ ปวดบิด คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนเพลีย หรือมีไข้ร่วมด้วย บางรายอาจมีสมาชิกในครอบครัวที่รับประทานอาหารร่วมกันเกิดอาการคล้ายกัน

2. ผลข้างเคียงจากยา

ยาบางชนิดอาจทำให้ขับถ่ายเหลว โดยตัวอย่างที่พบได้ ได้แก่ ยาปฏิชีวนะ ยาลดกรดที่มีแมกนีเซียม และยาน้ำบางชนิดที่มีสารให้ความหวานกลุ่มน้ำตาลแอลกอฮอล์ ผู้ดูแลไม่ควรหยุดยาประจำของผู้สูงอายุเอง แต่ควรนำรายชื่อยาทั้งหมดไปปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

หากอาการท้องเสียเกิดขึ้นระหว่างใช้ยาปฏิชีวนะหรือเกิดขึ้นหลังจบยาไม่นาน โดยเฉพาะเมื่อถ่ายบ่อยมาก มีไข้ ปวดท้อง หรือมีเลือดปน ควรติดต่อแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

3. อาหารและเครื่องดื่มบางชนิด

อาหารที่ไม่สะอาด อาหารที่เก็บไว้นาน อาหารดิบหรือปรุงไม่สุก อาจเป็นต้นเหตุของอาหารเป็นพิษได้ นอกจากนี้ ผู้สูงอายุบางคนอาจย่อยอาหารบางชนิดได้ไม่ดีเหมือนเดิม ทำให้เกิดอาการท้องอืด ปวดท้อง หรือถ่ายอุจจาระเหลวหลังรับประทานอาหารชนิดนั้น

4. โรคประจำตัวหรือความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร

หากผู้สูงอายุมีอาการขับถ่ายเหลวต่อเนื่อง เป็นซ้ำบ่อย น้ำหนักลด เบื่ออาหาร หรืออุจจาระผิดปกติเป็นเวลานาน ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุ ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเพียงอาหารไม่ย่อย

สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ อาการที่เกิดซ้ำได้ในบทความ ผู้สูงอายุถ่ายเหลวบ่อย พร้อมวิธีดูแลอย่างเหมาะสม

5. ท้องผูกมากจนมีอุจจาระเหลวไหลออกมา

ผู้สูงอายุบางรายมีอุจจาระแข็งค้างอยู่ในลำไส้ แต่มีของเหลวไหลเล็ดผ่านก้อนอุจจาระออกมา ทำให้ดูคล้ายอาการท้องเสีย ภาวะนี้พบได้ในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง หรือผู้ที่เคลื่อนไหวน้อย โดยอาจมีประวัติท้องผูกหลายวัน ท้องอืด ถ่ายออกครั้งละน้อย หรือถ่ายเหลวสลับกับถ่ายไม่ออก

กรณีนี้ไม่ควรรีบให้ยาหยุดถ่ายเอง เพราะต้นเหตุอาจเป็นอุจจาระอุดตัน ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ตรวจประเมิน อ่านข้อมูลที่เกี่ยวข้องได้ที่ ผู้สูงอายุถ่ายไม่ออก เกิดจากอะไรและควรดูแลอย่างไร

ท้องเสียถ่ายบ่อยแบบไหนอันตราย? สัญญาณขาดน้ำและอาการที่ควรรีบพบแพทย์

ผู้สูงอายุที่ท้องเสียถ่ายเหลวเป็นน้ำอาจสูญเสียน้ำได้รวดเร็ว อาการขาดน้ำที่ผู้ดูแลควรสังเกต ได้แก่

• ปาก ริมฝีปากหรือลิ้นแห้ง
• ปัสสาวะน้อยกว่าปกติ
• ปัสสาวะสีเหลืองเข้มหรือมีกลิ่นแรง
• กระหายน้ำ อ่อนเพลีย หรือไม่มีแรง
• เวียนศีรษะ หน้ามืด โดยเฉพาะเมื่อลุกขึ้น
• ตาลึก ผิวแห้ง หรือดูซูบลง
• ง่วงผิดปกติ สับสน ตอบสนองช้าลง
• หัวใจเต้นเร็วหรือหายใจเร็ว

อาการปัสสาวะน้อย ปัสสาวะสีเข้ม ปากแห้ง เวียนศีรษะและอ่อนเพลียเป็นสัญญาณที่พบได้เมื่อร่างกายขาดน้ำ ส่วนอาการสับสน ง่วงมาก หรือปัสสาวะออกน้อยมากอาจบ่งบอกถึงภาวะที่รุนแรงขึ้นและควรได้รับการประเมินโดยเร็ว

ควรพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์หรือขอคำแนะนำจากสถานพยาบาลโดยเร็วเมื่อพบอาการต่อไปนี้

• อุจจาระมีเลือด มีมูกเลือด หรือมีสีดำผิดปกติ
• ปวดท้องรุนแรง ท้องแข็ง หรือท้องบวมมาก
• มีไข้สูง หนาวสั่น หรืออ่อนเพลียมาก
• อาเจียนซ้ำและดื่มน้ำไม่ได้
• ซึมลง สับสน เป็นลม หรือเดินเซผิดปกติ
• ปัสสาวะน้อยมากหรือไม่ปัสสาวะ
• ถ่ายเป็นน้ำจำนวนมากหรือถ่ายถี่ต่อเนื่อง
• อาการเกิดขึ้นระหว่างหรือหลังใช้ยาปฏิชีวนะ
• มีโรคไต โรคหัวใจ เบาหวาน หรือโรคประจำตัวที่ควบคุมได้ไม่ดี
• ดูแลเบื้องต้นแล้วอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง

อุจจาระเป็นเลือด การดื่มน้ำไม่ได้ และการมีสัญญาณขาดน้ำต่อเนื่องเป็นเหตุที่ควรติดต่อแพทย์อย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะในผู้สูงอายุซึ่งมีความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำมากกว่าคนทั่วไป

วิธีรับมือเมื่อผู้สูงอายุถ่ายเป็นน้ำ ควรกินอะไร ดื่มอะไร และหลีกเลี่ยงอะไร

เป้าหมายสำคัญในช่วงแรกไม่ใช่การทำให้หยุดถ่ายทันที แต่คือการป้องกันภาวะขาดน้ำ ประเมินความรุนแรง และค้นหาว่ามีอาการอันตรายร่วมด้วยหรือไม่

1. ให้จิบน้ำทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง

หากผู้สูงอายุยังรู้สึกตัวดีและกลืนได้ตามปกติ ควรให้จิบน้ำครั้งละน้อยแต่บ่อย หลีกเลี่ยงการให้ดื่มรวดเดียวในปริมาณมาก โดยเฉพาะกรณีที่มีอาการคลื่นไส้ เพราะอาจทำให้อาเจียนได้ง่ายขึ้น

2. พิจารณาสารละลายเกลือแร่สำหรับท้องเสีย

การถ่ายเป็นน้ำทำให้ร่างกายสูญเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ สารละลายเกลือแร่ชนิดรับประทานหรือ ORS ที่ผสมตามสัดส่วนบนฉลากสามารถช่วยทดแทนสิ่งที่สูญเสียไปได้ ควรปรึกษาเภสัชกรหากผู้สูงอายุมีโรคประจำตัว รับประทานยาหลายชนิด หรือถูกจำกัดปริมาณน้ำและเกลือ

ห้ามเพิ่มหรือลดปริมาณน้ำที่ใช้ผสมเอง เพราะจะทำให้ความเข้มข้นผิดไปจากที่กำหนด

3. ให้รับประทานอาหารเมื่อเริ่มไหว

ไม่จำเป็นต้องอดอาหาร หากผู้สูงอายุไม่มีอาการอาเจียนและยังรับประทานได้ ให้แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก ๆ เลือกอาหารรสอ่อน ไขมันไม่สูง และย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ข้าวสวยนิ่ม ปลา หรืออาหารที่คุ้นเคย โดยสังเกตว่าอาหารชนิดใดทำให้อาการแย่ลง แนวทางทั่วไปคือให้เริ่มรับประทานเมื่อรู้สึกว่าสามารถกินได้และเลือกอาหารที่ย่อยง่าย

ในช่วงที่ยังมีอาการควรหลีกเลี่ยงอาหารมันจัด เผ็ดจัด อาหารที่ไม่สะอาด รวมถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และเครื่องดื่มคาเฟอีน เพราะอาจทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากขึ้นหรือกระตุ้นระบบทางเดินอาหาร

4. อย่าซื้อยาหยุดถ่ายหรือยาปฏิชีวนะให้รับประทานเองทันที

ยาหยุดถ่ายบางชนิดอาจใช้ได้ในท้องเสียระยะสั้นบางกรณี แต่ไม่เหมาะกับทุกคน โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ มีเลือดหรือมูกในอุจจาระ ท้องบวม ท้องผูกมาก หรือมีอาการหลังใช้ยาปฏิชีวนะ ผู้สูงอายุที่รับประทานยาหลายชนิดควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

ยาปฏิชีวนะใช้ได้เฉพาะบางสาเหตุและควรได้รับการพิจารณาจากแพทย์ การรับประทานเองอาจไม่ตรงกับเชื้อและอาจทำให้อาการหรือผลข้างเคียงซับซ้อนขึ้น

5. บันทึกจำนวนครั้งและปริมาณปัสสาวะ

จดเวลาที่ขับถ่าย ลักษณะอุจจาระ อาหารและยาที่รับประทาน อุณหภูมิร่างกาย ปริมาณน้ำที่ดื่ม และจำนวนครั้งที่ปัสสาวะ หากต้องไปพบแพทย์ ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้ประเมินความรุนแรงและสาเหตุได้รวดเร็วขึ้น

อ่านข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

• ผ้าอ้อมผู้ใหญ่รองรับอุจจาระได้ไหม
• ผื่นผ้าอ้อมผู้ใหญ่เกิดจากอะไร พร้อมวิธีดูแล
• วิธีเลือกผ้าอ้อมผู้ใหญ่ให้เหมาะกับการใช้งาน
• เลือกซื้อผ้าอ้อมผู้ใหญ่ AGEWell

สรุปการดูแลผู้สูงอายุเมื่อถ่ายเหลวเป็นน้ำ

เมื่อผู้สูงอายุถ่ายเป็นน้ำ สิ่งแรกที่ควรทำคือประเมินจำนวนครั้ง ตรวจอาการขาดน้ำ ให้จิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ตามความเหมาะสม และรีบทำความสะอาดหลังขับถ่าย ไม่ควรเน้นเพียงการให้ยาหยุดถ่ายโดยยังไม่ทราบสาเหตุ

หากมีเลือดปน ไข้สูง ปวดท้องรุนแรง อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อย ซึมหรือสับสน ควรพาไปพบแพทย์โดยเร็ว ส่วนกรณีที่อาการเกิดซ้ำทุกวันหรือเป็นต่อเนื่อง แม้ไม่มีอาการรุนแรง ก็ควรได้รับการตรวจเพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรปล่อยให้กลายเป็นปัญหาเรื้อรัง