ผู้สูงอายุบางคนดื่มน้ำเพียงแค่ไม่กี่แก้วตลอดทั้งวัน บางคนบอกว่าไม่หิว ไม่กระหาย หรือไม่อยากดื่มเพราะกลัวต้องลุกเดิน เข้าห้องน้ำบ่อย ซึ่งพฤติกรรมพวกนี้อาจทำให้เกิด ภาวะขาดน้ำ โดยไม่รู้ตัวได้ และอาการเหล่านี้ก็ใช่ว่าจะแสดงออกมารุนแรงให้เราเห็นทันที โดยเฉพาะกับผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวหรือช่วยเหลือตัวเองได้ไม่เต็มที่ คนในครอบครัวจึงควรสังเกตทั้งปริมาณน้ำที่ดื่ม สีปัสสาวะ และความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย เพราะการดื่มน้ำไม่เพียงพออาจส่งผลต่อสุขภาพมากกว่าที่คิด
ภาวะขาดน้ำคืออะไร ทำไมผู้สูงอายุถึงเสี่ยงมากกว่าวัยอื่น?
ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อร่างกายเราสูญเสียน้ำมากกว่าปริมาณที่ได้รับ ไม่ว่าจะเป็นการดื่มน้ำน้อยเกินไปหรือสูญเสียน้ำจากเหงื่อ ปัสสาวะ อาเจียน และท้องเสีย จนมีน้ำไม่เพียงพอต่อการทำงานตามปกติของร่างกาย หากไม่ได้รับการดูแล อาจส่งผลต่อความดันโลหิต การทำงานของไต และความสมดุลของเกลือแร่ได้
สำหรับผู้สูงอายุ ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่าง ทั้งปริมาณน้ำสำรองที่ลดลง ความสามารถของไตในการรักษาสมดุลน้ำที่เปลี่ยนไป และความรู้สึกกระหายน้ำที่ไม่ชัดเจนเหมือนวัยหนุ่มสาว จึงอาจไม่ได้รู้สึกอยากดื่มน้ำแม้ร่างกายกำลังต้องการ โดย กรมอนามัย เคยให้คำแนะนำว่าคนในครอบครัวควรกระตุ้นให้ผู้สูงอายุดื่มน้ำทีละน้อยอย่างสม่ำเสมอ ไม่ควรรอจนรู้สึกกระหายแล้วจึงค่อยดื่ม
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทป
ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบกางเกง
แผ่นรองซับผู้ใหญ่
ทำไมผู้สูงอายุบางคนไม่ยอมดื่มน้ำ ทั้งที่รู้ว่าดีต่อสุขภาพ?
การที่ผู้สูงอายุไม่ค่อยดื่มน้ำไม่ได้หมายความว่าดื้อหรือไม่ใส่ใจสุขภาพเสมอไป บางคนมีข้อจำกัดที่คนในบ้านอาจไม่ทันสังเกต เช่น กลัวลุกเดินแล้วหกล้ม ถือแก้วไม่ถนัด หรือกลืนลำบากจากปัญหาสุขภาพ ขณะที่บางคนตั้งใจลดน้ำเพราะไม่อยากเข้าห้องน้ำกลางคืนบ่อย ๆ
สาเหตุที่พบได้บ่อยๆ
- ไม่รู้สึกกระหายน้ำ: เมื่ออายุมากขึ้น ความรู้สึกกระหายน้ำอาจลดลง ทำให้ไม่รู้ว่าควรดื่มน้ำเพิ่ม
- กลัวปัสสาวะบ่อยหรือปัสสาวะเล็ด: ผู้สูงอายุบางคนลดน้ำเองเพื่อหลีกเลี่ยงการเข้าห้องน้ำ โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหา ปัสสาวะบ่อยทั้งกลางวันและกลางคืน จนรบกวนการพักผ่อน
- เคลื่อนไหวไม่สะดวก: การต้องลุกไปหยิบน้ำหรือเข้าห้องน้ำอาจเป็นเรื่องลำบากสำหรับผู้ที่เดินไม่มั่นคง
- มีภาวะสมองเสื่อมหรือหลงลืม: บางคนจำไม่ได้ว่าดื่มน้ำครั้งล่าสุดเมื่อไหร่ หรือไม่สามารถบอกความต้องการของตัวเองได้
- มีปัญหาการกลืนหรือเจ็บในช่องปาก: ทำให้ไม่อยากดื่มน้ำ แม้จะมีแก้วน้ำวางอยู่ใกล้ตัว
นอกจากนี้ ผู้ที่ใช้ยาขับปัสสาวะ หรือมีอาการไข้ อาเจียน และท้องเสีย อาจสูญเสียน้ำมากกว่าปกติ โดยเฉพาะในกรณี ผู้สูงอายุถ่ายเหลวเป็นน้ำ ที่ร่างกายสูญเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ จึงต้องดูแลมากกว่าการชวนดื่มน้ำระหว่างวันตามปกติ
สัญญาณเตือนภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุ สังเกตจากอะไรได้บ้าง?
ภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุอาจเริ่มจากอาการที่ดูไม่รุนแรง เช่น เหนื่อยง่าย ปากแห้ง หรือรู้สึกมึนศีรษะ แต่หากสังเกตหลายอาการร่วมกัน โดยเฉพาะหลังจากดื่มน้ำได้น้อยลง ควรให้ความสำคัญมากขึ้น
อาการที่พบบ่อยหากขาดน้ำนานเกินไป
- ปากแห้ง ลิ้นแห้ง: รู้สึกเหนียวปาก หรือริมฝีปากแห้งกว่าปกติ
- ปัสสาวะน้อยลงหรือสีเข้มขึ้น: ปัสสาวะมีกลื่นแรงและออกมาสีเหลืองเข้มกว่าปกติ แต่สีเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันภาวะขาดน้ำได้
- อ่อนเพลีย ไม่มีแรง: เหนื่อยง่ายกว่าปกติ แม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
- เวียนศีรษะเมื่อลุกขึ้น: อาจเกี่ยวข้องกับความดันโลหิตที่ลดลงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม
- ปวดศีรษะหรือรู้สึกไม่สดชื่น: บางรายมีสมาธิลดลงหรือรู้สึกไม่สบายตัว
สำหรับผู้สูงอายุที่ใช้ผ้าอ้อมเป็นประจำ ผู้ดูแลอาจสังเกตว่าตัวผ้าอ้อมนั้นมันเปียกน้อยลงกว่าปกติ แต่ไม่ควรใช้จำนวนครั้งที่เปลี่ยนผ้าอ้อมเป็นเกณฑ์วินิจฉัยเพียงอย่างเดียว เพราะปริมาณปัสสาวะยังขึ้นอยู่กับโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และการทำงานของไตด้วย
ภาวะขาดน้ำแบบไหนอันตราย ต้องรีบไปโรงพยาบาล?
หากผู้สูงอายุเริ่มดื่มน้ำได้น้อยลงร่วมกับอาการอ่อนเพลียมาก รู้สึกเวียนศีรษะเมื่อลุกยืนแล้วไม่ดีขึ้น ปัสสาวะลดลงชัดเจน หรือมีหัวใจเต้นเร็ว ควรได้รับการประเมินจากแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือกำลังป่วยด้วยอาการอาเจียนและท้องเสีย
หากมีอาการสับสนเฉียบพลัน ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หมดสติ หายใจผิดปกติ หรือมีอาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว ควรไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะขาดน้ำรุนแรงหรือความผิดปกติอื่นที่อันตราย การพยายามให้ดื่มน้ำเองอาจไม่เพียงพอ และไม่ควรฝืนป้อนน้ำให้ผู้ที่ซึมหรือกลืนไม่ปลอดภัย เนื่องจากเสี่ยงสำลัก
ผู้สูงอายุควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่ถึงจะเพียงพอ?
โดยทั่วไปอาจเขาจะแนะนำให้ดื่มน้ำประมาณ 6–8 แก้วต่อวัน เป็นแนวทางเบื้องต้นสำหรับผู้ใหญ่ที่ไม่มีข้อจำกัดด้านสุขภาพ แต่ปริมาณที่เหมาะสมไม่ได้เท่ากันทุกคน เพราะขึ้นอยู่กับน้ำหนักตัว อากาศ กิจกรรม โรคประจำตัว และยาที่ใช้ รวมถึงน้ำที่ได้รับจากอาหารอย่างแกงจืด ซุป และผลไม้ด้วย
สิ่งที่ต้องระวังคือผู้สูงอายุบางคนมีโรคหัวใจล้มเหลว โรคไต หรือได้รับคำสั่งให้จำกัดน้ำจากแพทย์ กลุ่มนี้ไม่ควรเพิ่มปริมาณน้ำเองตามคำแนะนำทั่วไป เพราะการได้รับน้ำมากเกินความเหมาะสมก็อาจเป็นอันตรายได้เช่นกัน หากไม่แน่ใจว่าควรดื่มเท่าไร ควรสอบถามแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัวก่อน
ติดต่อเราภาวะขาดน้ำป้องกันได้ เริ่มจากสังเกตและปรับพฤติกรรมในทุกวัน
ภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุอาจไม่ได้เริ่มจากการป่วยหนัก แต่เกิดจากการดื่มน้ำน้อยสะสม การไม่รู้สึกกระหาย หรือการหลีกเลี่ยงน้ำเพราะกลัวปัสสาวะบ่อย คนในครอบครัวจึงควรใส่ใจความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ทั้งเรื่องความสดชื่น ปริมาณปัสสาวะ และความสามารถในการดื่มน้ำด้วยตัวเอง หากพบอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยงจากโรคประจำตัว ควรให้แพทย์ช่วยประเมินแทนการเพิ่มน้ำหรือปรับยาเอง
สำหรับผู้สูงอายุที่ไม่อยากดื่มน้ำเพราะกังวลเรื่องปัสสาวะเล็ด ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ AGEWell เป็นหนึ่งในตัวช่วยรองรับการขับถ่ายระหว่างวัน มีทั้งแบบกางเกงสำหรับผู้ที่ยังเคลื่อนไหวได้ และแบบเทปกาวสำหรับผู้ที่ต้องมีคนช่วยเปลี่ยน การเลือกให้เหมาะกับการใช้งานอาจช่วยให้ผู้ใช้สบายใจขึ้นโดยไม่จำเป็นต้องลดการดื่มน้ำจนกระทบสุขภาพ เพราะการดูแลที่ดีควรทำให้ทั้งการดื่มน้ำและการใช้ชีวิตประจำวันเป็นเรื่องสะดวกไปด้วยกัน
บริษัท เอจเวลล์ ลิฟวิ่ง จำกัด (ประเทศไทย)
AGEWELL LIVING (THAILAND)
AGEwell thailand (เอจเวลล์ ประเทศไทย)
ผู้เชี่ยวชาญด้าน ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ ที่ออกแบบเพื่อความสบายและการดูแลผู้สูงวัยอย่างมั่นใจ
98/31 ซอย 01 กาญจนาภิเษก 11/5 แขวงคันนายาว เขตคันนายาว กรุงเทพมหานคร